Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory – Susan Sontag

small_Sontag__Choroba_jako_metafora___ok_adka_96_dpiSusan Sontag oba swoje eseje na temat chorób stworzyła pod wpływem osobistych doświadczeń. „Choroba jako metafora” po raz pierwszy opublikowana została w 1978 roku, a napisana w okresie, gdy autorka leczyła się na raka; „AIDS i jego metafory” – 10 lat później, gdy epidemia zbierała żniwo wśród znajomych pisarki. Te dwa teksty, wydane w jednym tomie, stanowią harmonijną całość, pełną odniesień nie tylko do medycyny, ale także literatury, historii czy filozofii.

„Mity i metafory zabijają” – pisze Sontag, kiedy dociera do niej, jak silne działanie na chorych mają przesądy dotyczące chorób. Spotkania i rozmowy z innymi pacjentami oddziałów onkologicznych inspirują ją do prześledzenia historii tych stereotypów, poszukania ich źródła, pytania o początek. Bardzo szybko okazuje się, że rak jest gruźlicą XX wieku – wywołuje podobny strach i analogicznie obudowany jest budzącą panikę legendą. W obu przypadkach także ma miejsce ogromna stygmatyzacja chorego, który staje się niemal uosobieniem strachu, ale i ciągłym przypominaniem o złym, o śmierci, o tymczasowości życia. Autorka – na przykładzie gruźlicy – odtwarza i dekonstruuje mity, którymi była obarczona ta choroba i jej ofiary. Pokazuje także ich późniejsze przeniesienie na raka.

Niezwykle interesujący fragment rozważań autorki dotyczy posługiwania się symboliką choroby przez systemy totalitarne. Naziści niemieccy porównywali europejskich Żydów do syfilisu i raka, którego należy usunąć ze zdrowego organizmu.  Trocki zaś porównywał komunizm także do syfilisu i raka, ale i do cholery.

Pod koniec lat osiemdziesiątych epidemia AIDS pokazała jeszcze silniejszą stygmatyzację chorych. To nie tylko ci, którzy cierpią, przypominają o śmiertelności, ale i grzesznicy ukarani za swoje złe prowadzenie się. Taki dyskurs dominował bowiem wtedy w dyskusjach o tej chorobie. Teoria choroby jako kary znalazła swoje potwierdzenie w śmierci milionów osób, głownie ze środowisk LGBT. Tekst Sontag to jeden z pierwszych tak głęboko analizujących atmosferę towarzyszącą epidemii.

Okazuje się, że każda epoka ma swoją chorobę, która budzi strach i zgrozę. Wydaje się, że po AIDS rak znów powraca i budzi największy lęk. Wciąż pokutuje stereotyp, że nowotwór wywołuje sam chory – albo tłumiąc swoje emocje, żyjąc w stresie, albo prowadząc niezdrowy tryb życia. Motyw choroby jako kary jest więc wciąż aktualny.

 

Tytuł: Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory

Autorka: Susan Sontag

Tłumaczenie: Jarosław Anders

Wydawnictwo: Karakter

Premiera: 5 lutego 2016

About the author
Anna Godzińska
Ukończyła studia doktoranckie na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego, autorka tekstów o miłości poza fikcją w magazynie Papermint oraz o literaturze w Magazynie Feministycznym Zadra. Fanka kobiet - artystek wszelakich, a przede wszystkim molica książkowa;)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *