Zapach mężczyzny – Agneta Pleijel

0

9788365271570Agneta Pleijel swoją najnowszą książką nawiązuje do poprzedniej. O ile „Wróżba” dotyczyła dzieciństwa, to „Zapach mężczyzny” opowiada o wejściu w dorosłość. Jest to także wyjątkowa gra pomiędzy autorką a czytelnikiem/czytelniczką. Z jednej strony bowiem mamy świadomość autobiografizmu tego tekstu, z drugiej jednak pisarka stosuje wiele zabiegów, by nas zmylić. Nie mamy natomiast żadnej wątpliwości, że przygląda się swojej bohaterce z niezwykłą czułością i zrozumieniem. I choć pisze o niej w trzeciej osobie, to wielokrotnie wtrąca pierwszoosobowy komentarz, by podkreślić ich jedność.

Tytułowy „zapach mężczyzny” dotyczy „kogoś, z kim czułoby się wspólnotę, kogo by się kochało”. Ta unosząca się wokół bohaterki woń jest wyczuwalna i przyciąga. Pragnienie bycia kochaną i akceptowaną wzbudza zainteresowanie, niekoniecznie tych osób, których by się chciało. Powieść jest narracją o poszukiwaniu siebie, swojej tożsamości, także poprzez innych. To będą oczywiście przede wszystkim fascynacje intelektualne, bo tylko tacy mężczyźni interesują dziewczynę. Zaczyna czytać wskazywane przez nich książki, bardziej interesować się polityką, próbuje odnaleźć siebie. Stawia sobie też pytanie o to, kim chce być: żoną? matką? A może odpowiada jej życie poza schematem narzuconym przez społeczeństwo? Stoi także gdzieś pomiędzy własnymi rodzicami, starając się zrozumieć ich decyzje i własną rolę w relacjach z nimi.

Te kwestie poruszane są przez nią nie tylko w związkach z mężczyznami, ale mają swoją przyczynę w zmieniającej się na jej oczach Szwecji. Koniec lat sześćdziesiątych, kraj ten dopiero nabiera kształtu, jaki znamy dziś. Rewolucja obyczajowa, której dziewczyna jest świadkiem i uczestniczką, zmienia i daje szanse na inne życie. Pleijel wskazuje konkretne nazwiska, wydarzenia i miejsca – „Zapach mężczyzny” stanowi prywatną kronikę tamtych czasów.

Biografia bohaterki jest więc osadzona na dwóch planach: osobistym i historycznym/politycznym. W obu najważniejsza jest przemiana i odnalezienie siebie. Z jednej strony będzie to pytanie o to, kim jestem jako kobieta, partnerka, człowiek, ale także: co chcę robić w życiu, kim będę w tym nowym państwie. Te kwestie stawiane są u Pleijel w kontekście mężczyzn, lecz nie tylko jako kochanków czy mężów, ale przede wszystkim jako władców świata, w którym przyszło jej żyć. Nie pozostawia złudzeń co do patriarchalnego systemu, codzienności wypełnionej seksizmem. Nie ma tu pozytywnych męskich bohaterów – każdy z nich ma sporo wad i złych uczynków na sumieniu. Bohaterka tę listę zaczyna od własnego ojca, a kończy na ojcu swojego dziecka.

Znaczące w interpretacji tego tekstu jest przywołanie przez autorkę myśli Schopenhauera: „Na końcu, kiedy spogląda się wstecz, wszystko wydaje się wzorem, swego rodzaju kluczem. Jakby nic nie mogło się odbyć inaczej, niż się odbyło”. Powieść ta jest swego rodzaju przyglądaniem się takiej całości, już gotowej, podnoszeniem każdego jej fragmentu niczym puzzla i odkładaniem z powrotem na miejsce. Literacki majstersztyk!

Tytuł: „Zapach mężczyzny”

Autorka: Agneta Pleijel

Przekład: Justyna Czechowska

Wydawnictwo: Karakter

Premiera: 17 października 2017

Podziel się

O autorze

Anna Godzińska

Ukończyła studia doktoranckie na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Szczecińskiego, autorka tekstów o miłości poza fikcją w magazynie Papermint oraz o literaturze w Magazynie Feministycznym Zadra. Fanka kobiet - artystek wszelakich, a przede wszystkim molica książkowa;)

Odpowiedz