Felietony przedwojenne, część aryjska – Stefan Wiechecki

Każdy lubi czytać powieści o życiu wyższych sfer. Stąd też bierze się szalone powodzenie takich książek jak „Trędowata” Heleny Mniszek czy seriali takich jak „Dynastia”. Ludzie zdają się zapominać o tym, ze niższe, a nawet i najniższe warstwy społeczne tez mają swoje życie, często ciekawsze i bardziej zaskakujące dla postronnych niż jakiekolwiek fumy „wysoko urodzonych” i bogatych. Stefan Wiechecki skupił się w swej twórczości właśnie na wielkomiejskich biedakach, a nawet tak zwanych mętach społecznych. Duża część jego felietonów przedwojennych i wszystkie powojenne są poświęcone właśnie takim ludziom – drobnym przestępcom, kombinatorom i cwaniaczkom z półświatka Warszawy. I znowu, jak poprzednio, materiały do tych drobnych reportaży zdobywał Wiech w sali jednego z sądów grodzkich, które rozpatrywały do siedemdziesięciu spraw dziennie! Na tle naszej dzisiejszej rzeczywistości, gdy jeden głupi proces potrafi ciągnąć się dwa do pięciu lat, wydaje się to nieprawdopodobne. Jednak tak właśnie było. Sprawy o pobicia i drobne oszustwa rozpatrywano przeciętnie w tydzień i sędzia od razu wydawał wyrok. Sprawozdania z tych rozpraw stanowiły główną pożywkę przedwojennej twórczości Wiecha i stanowią uchwycone w migawkowym obrazie okruchy ówczesnego życia.

 

Wielu ludzi śmieje się serdecznie przy lekturze tych felietonów i twierdzi, że autor opisał swych licznych bohaterów „tak wesoło i sympatycznie”. Zastanówmy się jednak, co mianowicie Wiech opisuje. Pijaństwo i towarzyszące mu rozróby, świat nędzy i prostactwa, w którym dźgnięcie kogoś nożem w bok czy walnięcie go deską po głowie, zdemolowanie mieszkania czy odmowa zapłacenia rachunku to „żart towarzyski”. W tym środowisku społecznym kobiety nie mają żadnych praw, są tak często bite przez mężów, a nawet narzeczonych, że same uważają to za coś normalnego. Ich światem jest kuchnia, podwórko i targ, chyba że zostają prostytutkami lub złodziejkami. Ich mężowie, synowie, bracia i narzeczeni nie znają innego sposobu rozstrzygania sporów niż ręczny, innej zabawy niż upicie się do nieprzytomności. Dowodem zaradności życiowej i mądrości jest oszukanie kogoś lub kradzież. Religijność przejawia się wyłącznie w stosunku do uroczystości takich jak chrzciny, ślub czy pogrzeb, ewentualnie większe święta, które zresztą i tak są wyłącznie pretekstem do wyżerki, schlania się i mordobicia. I to ma być wesołe? W jaki sposób?

Wiech potrafił złagodzić wymowę tego, co opisywał. Jego założeniem było nie tylko relacjonowanie przebiegu wydarzeń, ale też rozbawienie czytelników. Dlatego właśnie jego felietony cieszą ludzi, zamiast budzić grozę.

Warto je sobie przypomnieć, a właściwie – jeśli chodzi o większą część czytelników – po prostu poznać. Można się przekonać, że mentalność wielu znanych nam ludzi nie jest taką znowu nowością. Można też westchnąć nad skutecznością ówczesnej policji, której uprawnienia były znacznie szersze niż teraz, i nad przedwojennymi sądami, działającymi bez zbytecznego zadęcia, za to szybko i bezlitośnie wydającymi wyroki. Jak na dłoni widać też różnicę w traktowaniu kodeksu karnego. Przed wojną nie liczyła się na przykład wartość skradzionej rzeczy, tylko sam fakt dokonania czynu karalnego. Nie to było ważne, czy człowiek uderzony poniósł rzeczywisty uszczerbek na zdrowiu czy nie, ważne było, że ktoś podniósł na niego rękę i za to był karany (jeśli złożono skargę). Pewne zdziwienie dzisiejszego czytelnika może też budzić fakt, że można było dostać trzy dni bezwzględnego aresztu za kilka obelg, a jeśli były skierowane do policjanta – nawet miesiąc. Przy obecnym ogólnym „schamieniu” społeczeństwa brzmi to jak bajka o żelaznym wilku.

Mimo dość marnej oprawy są to książki warte swojej ceny ze względu na treść. Ogromna większość tych felietonów nigdy dotąd nie ukazała się w książce ani w żadnym powojennym czasopiśmie, a poza walorami rozrywkowymi stanowią one cenny materiał poznawczy dla ludzi, interesujących się ówczesnymi poglądami i zwyczajami.

Luiza „Eviva” Dobrzyńska

Tytuł: „Felietony przedwojenne”

Autor: Stefan Wiechecki

Ilość: dwanaście tomów, z czego siedem dotąd się ukazało, a pięć wciąż czeka na wydanie

Okładka: miękka

Wydawnictwo: Etiuda

About the author
Technik MD, czyli maniakalno-depresyjny. Histeryczna miłośniczka kotów, Star Treka i książek. Na co dzień pracuje z dziećmi, nic więc dziwnego, że zamiast starzeć się z godnością dziecinnieje coraz bardziej. Główna wada: pisze. Główna zaleta: może pisać na dowolny temat...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *